|
De vastenmaand ramadan staat in Marokko in het teken van... eten! Overdag zijn veel vrouwen in de weer om traditionele ramadankoeken en pannenkoeken met honing te bakken. 's Avonds, na het 'breken' van de vasten bruist het op straat, in cafés en op terrasjes tot middernacht van de gezelligheid.
De zon verdwijnt langzaam achter de rode muren van Marrakech. De schemer valt, de feestverlichting van de Koutoubiamoskee springt aan. In de smalle steegjes van de soek spoedt het winkelend publiek zich huiswaarts. Rolluiken worden neergelaten, brommers schieten voorbij. De verkoper van beschilderde geitenhuidenlampen neemt het lage bod van een toerist ongeduldig aan. De kruidenier naast hem heeft op een bijzettafeltje twee dampende kommen met ramadansoep hariera klaarstaan. Voor de ftoer, het breken van de vasten, letterlijk 'ontbijt'.
 'Is het al tijd?'
Het is ramadan, de islamitische vastenmaand. Een half uur voor zonsondergang haast half Marokko zich naar huis, het verkeer is een chaos. Door honger en slaapgebrek zijn mensen snel geïrriteerd en slingeren gemakkelijk verwensingen naar het hoofd van andere weggebruikers. Bij het beroemde Djemaa el Fna-plein vertrekken de laatste taxi's en paardenkoetsen. Een ongekende rust daalt neer over het plein. De openluchtrestaurantjes worden omgeven door mysterieuze rooksluiers, die ontsnappen aan de pruttelende potten en pannen. Op plastic tafelkleden liggen aardewerken soepkommen met houten lepels gereed. De koks, die normaal gesproken zo graag met voorbijgangers flirten, hebben alleen oor voor de radio. Onder de klanten heerst kalmte. "Is het al tijd?" vraagt een oudere man in colbert, terwijl hij opkijkt van zijn zakkoran. "Nee", antwoordt een jongeman in djellaba. Een mobiele telefoon van een jonge vrouw rinkelt. "Is het breken van de vasten bij jou al begonnen?"
Boem! Het startschot voor de ftoer klinkt, gevolgd door de oproep tot gebed. De hongerige klanten vallen echter niet aan. Beheerst en beschaafd worden de soepkommen met hariera gevuld. Bismillah, in de naam van god. Het breken van de vasten begint met zelfbeheersing!
 Overdreven vriendelijk
Tijdens de ramadan gedenken moslims dat de profeet Mohammed zijn eerste openbaringen ontving, die later het heilige boek, de koran, zouden vormen. Van zonsopkomst tot zonsondergang mogen moslims niet eten, drinken, roken en moeten ze zich onthouden van seks. Kinderen en ouderen hoeven niet te vasten. Zieken, reizigers en ook menstruerende, zwangere en zogende vrouwen zijn eveneens vrijgesteld, maar moeten de gemiste dagen later inhalen. Taxichauffeur Rachid, rond gezicht met dun snorretje, verzucht dat het hem moeite kost het vasten vol te houden. "Toen ik jong was, was het geen probleem. Nu heb ik meer geld voor slechte gewoonten als roken." Ik vertel hem over de 104-jarige vrouw die ik in de trein ontmoette. Zij had een reis van zeshonderd kilometer voor de boeg, maar vastte wel. Rachid knikt bewonderend: "Mee kunnen doen aan de ramadan, betekent dat je er nog bijhoort."
Voor Rachid is ramadan de mooiste maand van het jaar. "De vasten is bedoeld om de rijken eraan te herinneren wat het is om arm te zijn en een hongerige maag te hebben." Hij wijst naar bedelende mannen en vrouwen op straat. "Tijdens de ramadan geef je veel aalmoezen, want voor elke goede ramadandaad krijg je dubbel zoveel baraka - goddelijke zegening - op de Dag des Oordeels. Daarom zijn sommige mensen zo overdreven vriendelijk!" Hij vraagt of ik vast. "Ik ben reiziger", grijns ik. Rachid grinnikt om mijn diplomatieke antwoord. Als hij hoort dat ik soms meevast met mijn gastgezin om het vasten te ervaren, knikt hij goedkeurend. "Tijdens de ramadan moet je solidair zijn." Ramadan kariem, gezegende ramadan,' wenst hij als ik uitstap.
Boem! Het startschot voor de ftoer klinkt, gevolgd door de oproep tot gebed. De hongerige klanten vallen echter niet aan. Beheerst en beschaafd worden de soepkommen met hariera gevuld. Bismillah, in de naam van god. Het breken van de vasten begint met zelfbeheersing!
 Marokkaanse gastvrijheid
"De ramadan is een gezellige feestmaand", zegt Samira. "Het is de gewoonte om de vasten te breken samen met familie en vrienden. Dan moet je oppassen dat je niet te veel eet, want anders lust je niets meer tijdens het diner over een paar uur", waarschuwt ze. Na een heerlijke kipschotel met groenten en olijven bezoeken we Samira's familie in het centrum van Marrakech. Juist deze maand grijpen de fastfoodketens de kans klanten te lokken. Pizzahut belooft dikbelegde pizza's waarvan het water je in de mond loopt, McDonalds adverteert: "Na de ftoer een McDonalds-tour!"
Langzaamaan komt de stad tot leven. Deze avond is een bijzondere. Het is de 27ste ramadannacht, Lailat al-Qadr, de Nacht van de Beslissing. Dan wordt gevierd dat de koran is neergedaald op aarde en beslist god wat er het komende jaar met mensen zal gebeuren. Samira's kinderen zijn op hun mooist aangekleed. In het centrum laten ze zich fotograferen op koninklijke troonstoelen. Terrasjes en cafés bruisen van de drukte, internetcafés zitten bomvol. Vrijgezellen flaneren en stellen zitten op bankjes, hand in hand. De avondlucht vult zich met lachende en pratende stemmen. "Na de ramadan zal ik deze gezelligheid wel missen", zegt Samira. "Maar eerst verheug ik me wel op het einde. Je blijft toch wel logeren tot de Eid al-Fitr, het Suikerfeest? Dan kun je écht proeven van de Marokkaanse gastvrijheid."
Maanmaanden
Ramadan is de negende maand van het islamitische jaar. Een jaar bestaat uit maanmaanden en telt 354 dagen. In de westerse jaartelling schuift de ramadan elk jaar ongeveer anderhalve week naar voren. De ramadan begint op het moment dat de maan zich voor het eerst die maand aan de hemel laat zien. Het begin en het einde van de maand lopen niet in alle landen synchroon. Door weersomstandigheden kan de maan in Egypte eerder zichtbaar zijn dan in Marokko. In 2007 begint de Ramadan rond 13 september, in 2008 rond 1 september. |